Dünya’nın en uzak noktaları hakkında uzun yıllardır süregelen tartışmalar, hem coğrafi merak hem de insanlığın keşif tutkusunu tetiklemeye devam ediyor. Modern bilim, dünyanın şeklini net bir şekilde belirlese de, coğrafi sınırların nerede sona erdiği ve yerleşim alanlarının nasıl tanımlandığı konusunda hâlâ birçok soru var. Peki, eğer elimizde ideal bir harita olsaydı, bu haritanın en üst ve en alt köşelerine hangi isimleri yazardık? Bu sorunun cevabı, kurgusal düz dünya teorilerinden uzakta, gerçek ve zorlu iklim koşullarında yaşam mücadelesi veren şehirlerin hikayesine bizi götürüyor.
Güney Yarımküre’de haritanın en alt kısmına doğru ilerlediğimizde, karasal alanların yerini denizlerin aldığı dar bir koridorda üç önemli aday öne çıkıyor. Şili ve Arjantin arasındaki bu çekişme, yıllardır turizmde popüler olan “Dünyanın Sonu” unvanı üzerine inşa edilmiş durumda. 54°56’ güney enleminde yer alan Puerto Williams, coğrafi olarak tüm rakiplerinin önünde bulunsa da, nüfusu yalnızca 2 bin kişiyken buranın bir şehir mi yoksa büyük bir köy mü olduğu tartışmaları sürüyor. Bu belirsizlik, gözleri biraz daha kuzeydeki Punta Arenas’a çeviriyor. 120 bini aşan nüfusu ile gerçek bir metropol olan Punta Arenas, rakiplerinden 200 kilometre daha kuzeyde bulunmasından dolayı “en uç nokta” olma özelliğini kaybetmiş durumda.
Tam bu noktada Arjantin’in meşhur şehri Ushuaia devreye giriyor. 80 bini aşan nüfusu ve Puerto Williams’a yalnızca 15 kilometrelik mesafesiyle Ushuaia, güneyin tartışmasız bitiş noktası olarak öne çıkıyor. Gelişmiş şehir altyapısı ile bu yerleşim, “Dünyanın Sonu” unvanını hak ediyor.
Kuzey Yarımküre’de ise durum oldukça farklı. Kuzeydeki yerleşim sınırları çok daha yükseklere kadar uzanıyor. 54. paralelin üstünde, Avrupa’nın merkezlerinden henüz uzaklaşmaya başladığınızı görebilirsiniz. Kuzey Kutbu’na yaklaşırken Grönland fiyordları ve Kanada’nın araştırma üsleri, geçici nüfusları nedeniyle kalıcı yerleşim kategorisine girmekte zorluk yaşıyor. Norveç’e bağlı Svalbard takımadalarındaki Longyearbyen, 2 bin 800 kişilik nüfusuyla kuzeyin en güçlü kalesi gibi görünse de, resmi olarak kasaba statüsünde kalıyor.
Eğer kriterimizi resmi bir şehir statüsü olarak belirlersek, rotamızı Amerika’nın en kuzey noktasına, Alaska’nın Utqiagvik bölgesine çevirmeliyiz. Yaklaşık 5 bin kalıcı sakiniyle bu yerleşim, medeniyetin kuzeydeki en uç sivil kalesi unvanını taşıyor. Dikkat çekici bir tesadüf olarak, dünyanın her iki ucundaki “son şehirler”, Amerika kıtasının uç noktalarında birleşiyor. Bu durum, aradaki aşılması zor doğa koşullarını bir kenara bırakırsak, teorik olarak dünyanın bir ucundan diğerine kara yoluyla ulaşılabileceği gerçeğini gözler önüne seriyor.
