Gemerek ilçesi, Sivas’ın kalbinde yer alan ve Türkiye’nin önde gelen gilaburu üretim merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Gemerek Kaymakamlığı, bu zenginliğin resmiyet kazanmasını sağladı ve 23 Kasım 2017 tarihinde “Gemerek Gilaburusu”nu coğrafi işaretli ürün olarak 241 tescil numarası ile kaydettirdi. Böylece yalnızca Gemerek’te yetiştirilen gilaburu, bu özel adı taşıma hakkına kavuştu.
Gemerek gilaburusunun diğer bölgelerde yetişen akranlarından belirgin farkları bulunmaktadır. Bu meyveler, iri, etli, sulu ve ince kabuklu yapısıyla dikkat çekiyor. Bu farklılığın ardında yatan sebeplerden biri, bölgenin kendine has coğrafi özellikleridir.
Gemerek, denizden yaklaşık 1200 metre yükseklikte, dağlarla çevrili bir alanda yer alıyor. Kızılırmak Nehri ile birleşen dereler ve çaylar, bu bölgede gilaburu için mükemmel bir iklim sunuyor. Kışın yaşanan düşük sıcaklıklar, bitkinin soğuklama ihtiyacını karşılarken, yaz aylarında 30 dereceye ulaşan sıcaklıklar meyvenin aromatik bileşenlerinin sentezini artırıyor. Gece ve gündüz sıcaklık farkı ise meyvenin rengini koyu kırmızıya dönüştürüyor. Ayrıca bölgenin organik madde ve azot açısından zengin toprakları, gilaburu yetiştiriciliği için ideal bir ortam sunuyor. pH değeri 7,87 olan hafif alkalin toprak yapısı, Gemerek gilaburusunun eşsiz tat ve aromasını oluşturuyor.
Gemerek Pancar Bölge Müdürlüğü, İlçe Tarım Müdürlüğü ve Ziraat Odası uzmanları, yılda üç kez denetimler yaparak ürünün tescil standartlarına uygunluğunu kontrol ediyor.
Gilaburu, Türkiye’de giderek artan bir ekonomik değer taşıyor. Çeşitli markalar, şişelenmiş gilaburu suyu ve gilaburu sirkesi üretiyor. Ayrıca, Ankara Üniversitesi Teknopark bünyesinde kurulan bir firma, gilaburu ekstresini endüstriyel ölçekte üreterek eczanelerde takviye edici gıda olarak sunuyor. ABD’de Gilaburu +PP adı altında üretilen ve FDA onayı almış besin takviyesi için kullanılan gilaburu, Türkiye’den ithal ediliyor. Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, “Gilaburunun Yaygınlaştırılması Projesi” kapsamında 4 bin fide dağıtarak Akkışla ilçesini üretim merkezi haline getirmeyi hedefliyor. 2017 yılında TÜBİTAK ile imzalanan gizlilik sözleşmesi, meyvenin fizyolojik özelliklerinin belirlenmesi ve katma değerli ürün geliştirilmesi amacıyla hayata geçirildi. ORAN Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle köklendirme eğitimleri ve fide dağıtım projeleri devam etmekte. Ancak, şu anki üretim miktarı, talebi karşılayacak seviyede değil. Gilaburu, hala çoğunlukla bahçe kenarlarına ve tarla sınırlarına çit bitkisi olarak dikiliyor.
Küçük boyutuna rağmen, gilaburu besin profili açısından oldukça zengin bir meyve. 100 gram taze meyvede yaklaşık 12 gram karbonhidrat, 4,6 gram lif ve 15 farklı amino asit barındırıyor. Gilaburu, her 100 gramında 13,3 miligram C vitamini içerir. Ayrıca A, E, K ve B6 vitaminleri ile beta-karoten de yüksek miktarda bulunmaktadır. Potasyum açısından zengin olan bu meyvede, 100 gramında 842-930 miligram potasyum yer alıyor. Magnezyum, fosfor, kalsiyum, demir, çinko, mangan ve bakır gibi mineraller de meyvenin bileşiminde bulunuyor. Ayrıca, Omega-3, Omega-6 ve Omega-9 yağ asitleri de gilaburunun besin değerini artırıyor.
Gilaburunun sağlık yararlarının büyük bir bölümü, zengin antioksidan içeriğinden kaynaklanıyor. Bu meyve, vücudu serbest radikallere karşı koruyan fenolik bileşikler açısından zengin. İltihap önleyici ve kan şekeri düzenleyici etkilere sahip klorojenik asit, bu bileşiklerin başında geliyor. Ayrıca, hücreleri koruyan kateşin ve epikateşin, damar sağlığını destekleyen kuersetin ve rutin gibi önemli antioksidanlar da gilaburunda bulunuyor. Meyvenin canlı kırmızı rengini veren antosiyaninler, güçlü antioksidan etkileriyle sağlık üzerinde olumlu etkiler yaratıyor. Gilaburu bitkisine özgü viburnum bileşiği ise meyvenin eşsiz özelliklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
