Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde (YYÜ) yürütülen doktora tez projesi kapsamında, kentin önemli gen kaynaklarından Norduz koyunlarının davranış profilleri inceleniyor. Proje, iklim değişikliği nedeniyle giderek verimsizleşen mera alanlarını hangi davranış profiline sahip koyunların daha etkin kullandığını, GPS, hareket sensörü, dron ve uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü verileriyle ortaya koymayı amaçlıyor. YYÜ Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Hayvan Yetiştirme ve Islahı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serhat Karaca, çalışmanın temel amacının, iklim değişikliği nedeniyle giderek parçalı ve verimsiz hale gelen mera alanlarını hangi davranış profiline sahip koyunların daha etkin değerlendirdiğini ortaya koymak olduğunu söyledi.
Van YYÜ Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serhat Karaca danışmanlığında doktora çalışmalarını sürdüren Necla Aydoğdu, farklı davranış özelliklerine sahip Van’ın önemli gen kaynaklarından olan Norduz koyunlarının merayı kullanma biçimleri ile üretim performansları arasındaki ilişkiyi araştırıyor. Van YYÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğü tarafından da desteklenen proje çalışmaları, Gürpınar’ın Norduz Yaylalarında bir yetiştiricinin, gerçek sürü yönetimi koşullarında yapılıyor. Mart ayında başlayan araştırmanın ilk aşamasında koyunlar çeşitli davranış testlerinden geçiriliyor ve hayvanların yeni ortamlara uyumu, keşfetme ve merak düzeyi, sürüden bağımsız hareket edebilme, yem kaynağına yönelme ve insanla temas gibi özellikleri değerlendirilerek davranış profilleri oluşturuluyor. Proje kapsamında, farklı davranış profillerini temsil edecek şekilde sürüden seçilen 50 koyun, takılan GPS cihazı ve hareket sensörleriyle merada izleniyor, günlük hareketleri kayıt altına alınıyor.
Elde edilen verilerle koyunların kullandıkları alanlar, katettikleri mesafe, sürüden uzaklaşma düzeyleri ve belirli bölgelerde geçirdikleri süre analiz ediliyor. Uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü ve nem verileri de GPS kayıtlarıyla eşleştirilerek farklı davranış profillerine sahip koyunların mera tercihleri ortaya konuluyor. Çalışmada yalnızca hayvanların hareketleri değil, sürü yönetimini etkileyen çevresel faktörler de değerlendiriliyor. Çobanlar ve sürü köpekleri de GPS cihazlarıyla takip edilerek, yönlendirme etkilerinin yanı sıra, su kaynaklarının konumu, eğim, yükseklik ve mera yapısının sürü hareketleri üzerindeki etkisi analiz ediliyor. Projenin sonunda ise farklı davranış profillerine sahip koyunların süt verimi, canlı ağırlık değişimi ile kuzularının büyüme ve sağlık performansları karşılaştırılacak. Böylece merayı daha verimli kullanan hayvanların üretim performansı, açısından taşıdığı önem ortaya konulacak.
Prof. Dr. Serhat Karaca, Türkiye’de koyunculuğun büyük ölçüde meraya dayalı yürütüldüğünü belirterek, iklim değişikliği ve diğer baskılar nedeniyle mera kaynaklarının giderek verimsizleştiğini söyledi. Van’da da kuraklığın son yıllarda önemli bir sorun olduğunu belirten Prof. Dr. Karaca, “Çalışmanın temel amacı, daha önce davranış testleriyle belirlediğimiz farklı davranış profillerine sahip koyunların merayı nasıl kullandığını ortaya koymak. Önce hayvanların keşfetme, merak ve sürüden bağımsız davranabilme gibi özelliklerini değerlendirerek davranış profilleri oluşturuyoruz. Daha sonra GPS ve hareket sensörleriyle bu hayvanların merayı ne kadar etkili kullandıklarını takip ediyoruz” dedi.
Çalışmada iki farklı davranış profiline odaklandıklarını belirten Prof. Dr. Karaca, “Bir grup daha temkinli ve sürüye bağlı davranırken, diğer grup daha araştırmacı ve bağımsız hareket ediyor. Amacımız, parçalı ve verimsiz hale gelen mera alanlarında hangi davranış profiline sahip hayvanların kaynakları daha etkin kullandığını belirlemek. Bunun üretime yansımasını da süt verimi ve kuzuların büyüme performansı üzerinden değerlendireceğiz” diye konuştu.
Verilerin analizinde yapay zeka araçlarından da yararlandıklarını belirten Prof. Dr. Karaca, “Davranış profillerini sayısallaştırarak objektif şekilde karşılaştırıyoruz. Aynı zamanda GPS verilerini uydu görüntülerinden elde edilen NDVI (Uydu görüntülerinden elde edilen bitki örtüsü verileri) verileriyle eşleştiriyoruz. Böylece hangi hayvanın hangi ot verimine sahip alanlarda ne kadar zaman geçirdiğini belirleyebileceğiz. Bir hayvanın çok dolaşması merayı iyi kullandığı anlamına gelmiyor. Daha az enerji harcayarak merayı verimli kullanabilmesi de önemli” dedi.
Prof. Dr. Karaca, araştırmanın mera mevsiminin başında başladığını belirterek, “Davranış testlerini mart ayında tamamladık. Çalışmalar önce Kurubaş mevkisindeki meralarda başladı, daha sonra sürülerle birlikte Norduz Yaylalarına taşındı. Norduz koyunu önemli bir yerel genetik kaynak. Bu çalışmayla hem bu ırkın davranış özelliklerini ortaya koymayı hem de gelecekte damızlık seçimi, sürü yönetimi ve mera planlamasında kullanılabilecek bilimsel veriler üretmeyi hedefliyoruz” dedi.
Necla Aydoğdu ise zorlu bir coğrafyada projeyi hayata geçirmeye çalıştıklarını belirterek, “İnşallah çok güzel sonuçlar elde edeceğiz. Bizim için de yeni bir çalışma. İlk kez hem Norduz Yaylalarını hem de çalışmaları deneyimliyoruz. İnşallah ülkemize de güzel bir çalışma kazandırmış olacağız” dedi.
